Masum görünen bir besin, bazı kişiler için ciddi bir sağlık riski anlamına gelebiliyor. Domates alerjisi her yaşta ortaya çıkabiliyor ve çoğu zaman fark edilmeden ilerleyebiliyor. Peki hangi belirtiler alarm veriyor?
Farklı iklim koşullarına kolayca uyum sağlayabilen ve dünya genelinde en çok tüketilen sebze-meyvelerden biri olan domates, içerdiği bazı proteinler nedeniyle nadir de olsa alerjik reaksiyonlara yol açabilir. Domatesin kabuğunda, suyunda ve çekirdeklerinde bulunan bu proteinlere karşı bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi “domates alerjisi” olarak adlandırılır.
Bu alerji; çiğ ya da pişmiş domates tüketimiyle ortaya çıkabileceği gibi, bazı hassas kişilerde yalnızca cilt teması sonucu da görülebilir. Bebeklik döneminden yetişkinliğe kadar her yaş grubunda rastlanabilen bu durum, besin alerjileri arasında düşük görülme oranına sahiptir ve çoğu vakada hafif seyirlidir. Ayrıca domates pişirildiğinde bazı alerjen proteinlerin yapısı değiştiği için alerji riski azalabilir.
UYARI: Domates alerjisi nadir görülse de, doğru tanı ve bilinçli beslenme ile kontrol altına alınabilir. Belirtileriniz varsa gecikmeden bir uzmana başvurmanız önemlidir.
Domates alerjisi ile domates intoleransı sıkça karıştırılır; ancak oluşum mekanizmaları ve belirtileri farklıdır.
İntolerans, genellikle tüketilen miktara ve sindirim sisteminin kapasitesine bağlıdır. Fazla tüketim sindirim sistemini zorlayarak mide-bağırsak sorunlarına neden olabilir.
Alerji ise çok küçük miktarlarda bile ortaya çıkabilir. Hatta bazı durumlarda yalnızca temas yeterlidir. Bağışıklık sisteminin devreye girmesi nedeniyle belirtiler daha hızlı ve bazen daha ciddi olabilir.
Belirtiler kişiden kişiye değişiklik gösterebilir ve genellikle domates tüketiminden kısa süre sonra başlar. En yaygın belirtiler şunlardır:
Ağız ve Boğaz Belirtileri
Egzama benzeri döküntüler
Sindirim Sistemi Sorunları
Domates alerjisi, bağışıklık sisteminin domateste bulunan bazı proteinleri zararlı olarak algılaması sonucu gelişir.
Profilin Proteinleri: Domateste bulunan profilin adlı proteinler, bazı bireylerde bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesine neden olabilir.
Çapraz Reaksiyon: Polen alerjisi olan kişilerde domatese karşı hassasiyet daha sık görülür. Özellikle çimen ve ağaç polenlerine duyarlı bireylerde çapraz reaksiyon gelişebilir.
Genetik Yatkınlık: Ailesinde besin alerjisi bulunan kişilerde domates alerjisi görülme olasılığı daha yüksektir.
Ayrıca domates alerjisi olan kişilerde patates, patlıcan ve biber gibi aynı familyadan sebzelere karşı da benzer reaksiyonlar görülebilir. Bu durum “çapraz reaktivite” olarak adlandırılır.
Domates alerjisinden şüphelenildiğinde bir alerji uzmanına başvurmak gerekir. Tanı için uygulanabilecek yöntemler şunlardır:
Deri Prick Testi: Cilde küçük miktarda alerjen uygulanır ve oluşan reaksiyon gözlemlenir.
Spesifik IgE Kan Testi: Kanda domatese karşı gelişmiş IgE antikorları araştırılır.
Moleküler Alerji Testleri: Domateste bulunan belirli proteinlere karşı hassasiyet olup olmadığı değerlendirilir.
Oral Gıda Yükleme Testi: Uzman gözetiminde kontrollü şekilde domates tüketilerek vücudun tepkisi gözlemlenir.
Tanı konulduktan sonra ilk ve en önemli adım, domates ve domates içeren ürünlerin beslenmeden çıkarılmasıdır. Ancak domates; soslar, hazır yemekler ve işlenmiş ürünlerde sıkça kullanıldığı için farkında olmadan tüketilebilir.
Pizza ve makarna sosları
Ketçap ve barbekü soslar
Salça ve konserveler
Domates içeren turşular
Bazı çeşnili atıştırmalıklar ve cipsler
Antihistaminikler (histamin kontrolü için)
Cilt lezyonları için topikal merhemler
Gerekli durumlarda bir beslenme uzmanından destek almak faydalı olabilir.
Hazır gıdalarda içerik etiketlerini dikkatle okuyun.
Restoranlarda alerjinizi mutlaka belirtin.
Domates bazlı soslar yerine alternatif soslar tercih edin (örneğin fesleğenli veya avokadolu soslar).
Olası acil durumlar için alerji bilginizi içeren bir kart taşıyın.
Görsel Kaynak: istockphoto
News
