ABD Başkanı Donald Trump, uzun süredir İran’a yönelik saldırı tehdidinde bulunuyordu, ancak Trump bunun son seçeneği olacağını söylüyordu. Dünya aylardır ABD-İran hattında yaşananları ve yaşanacakları takip ederken, Trump bu sabah İran’a yönelik büyük bir operasyona başladıklarını duyurdu.
Geçmişten günümüze İran-ABD hattında neler yaşandı?
1953 – CIA, İran’ın halk tarafından seçilmiş Başbakanı Muhammed Mussaddık’ın devrilmesine yardımcı oldu; Şah Muhammed Rıza Pehlevi yeniden iktidara getirildi.
1957 – ABD ile İran arasında sivil nükleer iş birliği anlaşması imzalandı.
1967 – ABD, İran’a bir nükleer reaktör ile yüzde 93 oranında zenginleştirilmiş, silah kalitesinde uranyum yakıtı sağladı.
1968 – İran, nükleer silah edinmemeyi taahhüt etmesi karşılığında sivil nükleer program yürütmesine izin veren Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’nı imzaladı.
1979 – İran İslam Devrimi, ABD destekli şahı ülkeyi terk etmeye zorladı; Humeyni sürgünden dönerek ülkenin dini lideri oldu. Radikal öğrenciler Tahran’daki ABD Büyükelçiliği’ni basarak personeli rehin aldı.
1980 – ABD, İran ile diplomatik ilişkileri kesti, İran varlıklarına el koydu ve ticareti büyük ölçüde yasakladı; ABD Başkanı Jimmy Carter’ın emriyle düzenlenen rehine kurtarma operasyonu başarısız oldu.
1981 – İran, Carter’ın görevden ayrılıp Ronald Reagan’ın başkanlık görevini devralmasından dakikalar sonra 52 ABD’li rehineyi serbest bıraktı.
1984 – ABD, İran’ı teröre destek veren ülkeler listesine aldı.
1986 – Reagan yönetimi, ABD silah ambargosunu ihlal ederek Tahran ile gizli silah anlaşması yaptığını açıkladı.
1988 – ABD savaş gemisi Vincennes, Körfez üzerinde bir İran yolcu uçağını yanlışlıkla düşürdü; uçaktaki 290 kişinin tamamı hayatını kaybetti.
2002 – ABD Başkanı George W. Bush, İran, Irak ve Kuzey Kore’yi “şer ekseni” olarak ilan etti. ABD’li yetkililer, Tahran’ı gizli bir nükleer silah programı yürütmekle suçladı.
2009 – İngiltere, Fransa ve ABD, İran’ın Fordow’da gizli bir uranyum zenginleştirme tesisi inşa ettiğini açıkladı.
2012 – ABD yasası, Başkan Barack Obama’ya, İran petrolü ithalatını önemli ölçüde azaltmayan yabancı bankalara yaptırım uygulama yetkisi verdi. İran’ın petrol satışları düştü, ekonomi daralmaya girdi. Aynı dönemde nükleer konuda gizli ABD-İran görüşmeleri başladı; 2013’te yoğunlaştı.
2013 – Hasan Ruhani, İran’ın dünya ile ilişkilerini ve ekonomisini iyileştirme vaadiyle cumhurbaşkanı seçildi.
2015 – İran ile altı büyük güç arasında nükleer anlaşma sağlandı; Tahran, yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer faaliyetlerini sınırlandırmayı kabul etti.
2018 – ABD Başkan Donald Trump, Mayıs ayında nükleer anlaşmadan çekildi ve İran’a yönelik ağır ekonomik yaptırımları yeniden yürürlüğe koydu.
2019 – Nisan ayında ABD, Devrim Muhafızları’nı “terör örgütü” ilan etti. Mayıs ayında İran, anlaşma kapsamındaki taahhütlerine aykırı olarak zenginleştirilmiş uranyum üretimini artıracağını açıkladı. Eylül ayında Suudi Arabistan’ın devlet petrol şirketi, İran kaynaklı olduğu düşünülen insansız hava araçları ve füzelerle saldırıya uğradı; Tahran sorumluluğu reddetti.
2020 – ABD’nin Bağdat’ta düzenlediği hava saldırısında İran’ın Orta Doğu’daki askeri etkisinin mimarı olan özel kuvvetler komutanı Kasım Süleymani öldürüldü; İran sert intikam sözü verdi.
2021 – ABD ve İranlı yetkililer, Nisan-Haziran ayları arasında Viyana’da altı tur dolaylı nükleer görüşme yaptı. İran’da muhafazakar Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin seçilmesiyle verilen beş aylık aranın ardından 29 Kasım’da yeni tur başladı.
2022 – Tahran ile Washington arasındaki dolaylı görüşmeler Eylül ayında tıkandı; taraflar bazı ABD’li tutukluların serbest bırakılması ve İran’ın yurt dışındaki bazı varlıklarının çözülmesi için olası adımları değerlendirdi.
2023 – Ağustos ayında İran ile ABD, bir mahkum takası ve Güney Kore’deki 6 milyar dolarlık İran varlığının serbest bırakılması konusunda anlaştı.
2025 – İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmesi öncesinde Trump, ilk başkanlık döneminde uyguladığı sert İran politikasını yeniden devreye sokan bir başkanlık muhtırası imzaladı. İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, Trump’ın koşulsuz teslim çağrısını reddetti. 21 Haziran’da Donald Trump, ABD’nin 13 Haziran’da başlayan İsrail hava harekatına katılarak İran’daki üç nükleer tesisi vurduğunu açıklar.
2026- 28 Şubat günü İsrail, İran’daki hedefleri vurdu. ABD Başkanı Trump, İran’a yönelik büyük bir operasyona başladıklarını duyurdu.
News
